Obozy żeglarskie

Jak się nie zaplątać – czyli terminologia żeglarskiego olinowania

Olinowanie to zespół lin stalowych i włókiennych, służących do usztywnienia i powiązania omasztowania oraz do manewrowania żaglami – dzieli się na stałe i ruchome.

Olinowanie stałe to konstrukcje linowe mocujące maszty oraz bukszpryt i wystrzał z kadłubem.

Wykonane jest ono z lin stalowych. Ma za zadanie przenoszenie na kadłub obciążeń statycznych i dynamicznych pochodzących od naporu wiatru i pracy jachtu na fali.

Wanty podtrzymują i usztywniają maszty w płaszczyźnie prostopadłej do płaszczyzny symetrii kadłuba.

Mocowane są do masztu specjalnymi okuciami, a do kadłuba za pośrednictwem podwięzi wantowych lub burtowych – obie nazwy są prawidłowe.

Sztagi utrzymują maszty w płaszczyźnie symetrii kadłuba. Sztagi mocowane są na pokładzie do okuć związanych ze szkieletem kadłuba, zwanych sztagownikami.

Sztag to lina wspierająca maszt od strony dziobu, mocowana do masztu na ogół powyżej salingu. Na jachtach małych sztag umieszcza się na maszcie na jednym okuciu z wantami. Stensztag – sztag mocowany na maszcie między salingiem i topem, jeśli na jachcie jest więcej sztagów.

Forsztag łączy top masztu z dziobem.

Jumpsztag usztywnia stengę masztu na zginanie w kierunku rufy.

Achersztag biegnie od topu masztu w kierunku rufy, tam mocowany jest na pokładzie.

Baksztagi – to liny olinowania stałego chroniące maszt przed wygięciem pod naciskiem żagli przednich.

Baksztagi – jeśli występują – to parami; po jednym na każdej burcie. I pracują na zmianę: pracuje baksztag nawietrzny, przy wyluzowanym zawietrznym. Luzowanie i wybieranie odbywa się w czasie zwrotu przy przechodzeniu grota na nową nawietrzną. Każdy z baksztagów napinany jest jednym cięgłem – coraz częściej kandaharowym – mocowanym na pokładzie w sposób umożliwiający łatwe luzowanie i wybieranie liny.

Baksztagi mocowane są na maszcie przy stensztagu lub przy topie. Na pokładzie w okolicy pokładu rufowego.

Na małych jachtach raczej nie używane.

Olinowanie ruchome to konstrukcja z lin i bloków służąca do powiązania drzewc stałych z ruchomymi, do manewrowania żaglami i do poruszania niektórymi częściami wyposażenia kadłubu. Olinowanie ruchome to głównie: fały szoty, brasy, halsy, topenanty, dirki, różne liny pomocnicze.

Fały to liny służące do podnoszenia i opuszczania żagli, ruchomych części omasztowania i ruchomych części wyposażenia kadłuba (płetwa sterowa i mieczowa).

Fał grota, albo żagla podnoszonego na innym maszcie, np. bezana, bywa przeważnie wykonywany z jednego odcinka liny miękkiej, bawełnianej czy syntetycznej, albo składa się z dwóch części: giętkiej liny stalowej i liny włókiennej.

Stalowy odcinek fału prowadzony jest przez krążek w topie masztu lub luźno zamocowanym bloku w okuciu sztagu; odcinek włókienny służy do ręcznego wybierania fału i obkładania go na knadze umocowanej na maszcie, do kołkownicy na pokładzie, do napinacza mocowanego na maszcie czy pokładzie – jednym słowem do urządzenia służącego temu celowi, a używanego na danym jachcie. Na większych jachtach, których maszty są wyposażone w windy fałowe, fały wykonane są z jednego odcinka liny stalowej, nawijanej przy stawianiu żagla na bęben windy.

Pikfał i gafelfał to liny do podnoszenia żagla gaflowego. Pikfał mocowany jest na noku (piku) gafla, albo częściej – do prowadnicy umieszczonej w górnej części gafla.

Gafelfał mocowany jest do szpony albo do okucia gardy i wtedy często nazywany jest gardafałem.

Fały sztaksli dziobowych przybierają nazwy od przypisanych im do podnoszenia żagli: fal foka, kliwra, spinakera, genui itp.

Fał roboczy – nazywany „jolą” – to zapasowa lina do podnoszenia i opuszczania zapasowego żagla, ławki bosmańskiej itp.

Fał płetwy mieczowej praz fał płetwy sterowej służą do podnoszenia i opuszczania tych elementów.

Kontrafały – to liny używane do ciągnięcia podniesionego żagla, kiedy jego opuszczenie pod wpływem własnego ciężaru jest utrudnione mimo wyluzowania fału tego żagla. Zasadniczo na dużych jednostkach każdy żagiel powinien być wyposażony w kontrafał.

Szoty to liny do manewrowania żaglami, do ustawiania ich w żądanym położeniu w stosunku do wiatru. Przeważnie są to liny bawełniane lub syntetyczne.

Szoty żagli mocowanych do bomów pozwalają zmieniać położenie żagla przez wybieranie lub luzowanie.

W przypadku żagli mocowanych do bomu, żagli tak trójkątnych jak i czworokątnych (gaflowych) – szot przechodzi przez bloki mocowane do bomu i do pokładu lub do prowadnicy, tworzac zblocze, czyli talię.

Szoty żagli dziobowych, nie wyposażonych w bomy, mocowanw są do ucha szotowego. Żagle dziobowe mają prrzeważnie po dwa szoty – lewy i prawy; by mogły – w drodze na śródokręcie – ominąć maszt, prowadzone są przez kipy, bloki zwrotne albo kabestan i mocowane na ogół do knag na pokładzie.

Kontraszot – to lina pracująca w kierunku przeciwnym niż szot. Zadaniem kontraszota jest utrzymanie bomu lub rogu szotowego żagla w określonym, stałym położeniu przez dłuższy czasu.

Lina na małych jachtach rzadko stosowana, a wielce przydatna w czasie żeglowania niezmiennym kursem, głównie pełnym, przez dłuższy czasu.

Topenanta – stosowana w przypadku ożaglowania bermudzkiego do podtrzymania noku bomu i unoszenia go.

Biegnie przeważnie od noku bomu przez krążek w topie masztu na pokład, gdzie jest mocowana. Bardzo przydatna samemu żeglarzowi: odciąża go od dźwigania ciężkiego niejednokrotnie bomu, nadmiernie wyciągającego grot czy inny żagiel; wymaga regulacji w zależności od pracy żagla.

Obciągacz bomu – lina, która zapobiega podnoszeniu się noku bomu pod wpływem parcia wiatru na żagiel, występującego w czasie żeglugi wiatrami pełnymi. Zapobiega deformacji żagla, czyni go maksymalnie wydajnym aerodynamicznie na wszystkich kursach, na ogół skutecznie zapobiega tendencjom do niezaplanowanego przerzucania grota na drugą burtę (niezamierzona „rufa”) w czasie żeglugi fordewindowej.

Dirki służą do podtrzymywania bomu żagla gafowego, jak topenanta w ożaglowaniu bermudzkim. Biegną od noku bomu po obu stronach żagla ukośnie do górnej części masztu, skąd przez bloki kierowane są na pokład. Dirki, jak baksztagi, pracują na zmianę: wybiera się nawietrzną, luzuje zawietrzną.

, , , , ,

Jedna odpowiedź dla Jak się nie zaplątać – czyli terminologia żeglarskiego olinowania

  1. mcm 24 października 2013 at 15:13 #

    Dobrze napisane i super, że artykuł uzupełniony zdjęciami:)

Dodaj komentarz


siedem × = 7

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress